مقدمه ای بر مدیریت سکونتگاههای غیر رسمی
نویسنده:
محمد اسکندری نوده-لیلا صیاد بیدهندی-ماهان قصاب زاده
مترجم:
سال نشر:
1400
صفحه:
125
نوبت چاپ:
1

به دنبال سير شتابان شهرنشيني در دهه‌هاي گذشته و نتايج آن، بد مسكني و تصرف غير قانوني زمين، به يكي از مسائل اساسي پيش روي مديران شهري تبديل شده است. فقر، نابرابري و ناتواني گروه‌هايي از افراد در تامين مسكن، كاستي‌هاي نظام برنامه‌ريزي و مديريت در زمينه برخورداري اين گروه‌ها از مسكن بهنجار و تاثير مناسبات فرا ملي در اشكال مختلف، شكل‌گيري سكونتگاه‌هاي غيررسمي و اسكان غيررسمي را در پي داشته است. اين شرايط با فقدان راهبرد مشخص و نبود سياست‌هاي واقع‌نگر و عملي، به ازدياد ابعاد مسئله در كشور انجاميده است.

در كشور ما چه قبل از انقلاب و چه پس از انقلاب اسلامي، سياست‌هاي ايجاد قطب‌هاي صنعتي و توسعه‌ي صنعت ‌محور مورد توجه و تاكيد بوده‌است؛ لذا صرف نظر از مسائل خاص چنين توسعه‌اي، مهاجرت‌هاي ناشي از اين راهبرد به منظور تامين نيروي كارِ صنايع و حتي بارِ رواني- اقتصادي شهرهاي بزرگ در نظر روستاييان، حركات بزرگ مهاجرتي را سبب گرديد. به موازات اين عامل، دولت‌هاي رانتي موجود در ايران از مازاد اقتصاد ملي (پول نفت) جهت ارتقاي وضع صنعتي خود سود مي‌بردند و به نوعي نامتعادل به توزيع ثروت در جامعه پرداخته و بر شكاف اقتصادي و اجتماعي و نهايتاً عدم تعادل‌هاي اقتصادي بين شهر و روستا دامن زدند. به طوري كه عليرغم وجود نظام برنامه‌ريزي در كشور و همچنين شعارهاي عدالت‌خواهانه، مبتني بر فقرزدايي گروه‌هاي انساني، شاهد شكل‌گيري نوعي كالبد و شيوه‌ي معيشتي در فضاهاي شهري هستيم كه تحت عنوانِ اسكان غيررسمي نمايانگر عدم وجود عدالت اجتماعي و برابري در توزيع امكانات، خدمات و فرصت‌ها در سطح كشور مي‌باشد.

اسكان غيررسمي نه به عنوان يك عامل، بلكه معلولِ فقر و زاييده‌ي تحولات اقتصادي- اجتماعيِ كشور است. اين پديده به علت زمينه‌هاي مساعدي كه در درون دارد، با برخي از ناهنجاري‌هاي اجتماعي تركيب شده و منجر به شكل‌گيري محيط كالبديِ نامطلوب در سطح شهرهاي كشور شده است. ساكنين اين اجتماعات را اغلب مهاجرين كم درآمدي تشكيل مي‌دهند كه در غفلتِ برنامه‌ريزيِ رسميِ كشور به صورت خودجوش اقدام به تهيه‌ي مسكن و سرپناه براي خود نموده‌اند و با كمترين هزينه و اغلب با ابتكارات خود، معضلِ مسكن خود را حل نموده‌اند. از طرفي نبايد گفت كه سكونتگاه‌هاي غيررسمي تنها در كشورهاي توسعه نيافته وجود دارد، بلكه خاستگاه اين پديده، كشورهاي صنعتي بوده است و در برخي از نوشته‌ها علت اصلي اين مساله را ناشي از انقلاب صنعتي و  پيامدهاي آن دانسته‌اند.[1]

البته در دهه‌‌هاي اخير تلاش‌هايي در ساماندهي وضعيت اسكان غيررسمي با تكيه بر منابع دولتي صورت پذيرفته است، اما سياست‌هاي اتخاذ شده توسط دولت به منظور ساماندهي سكونتگاه‌هاي غيررسمي داراي نوساناتي چند بوده كه از آن ميان مي‌توان به ناديده‌ گرفتن اين سكونتگاه‌ها و اميد به حل مشكل در روند توسعه‌ي جاري، تخريب و پاكسازي و نهايتاً دنباله‌روي از برخي سياست‌هاي وارداتي از كشورهاي پيشرفته اشاره كرد. در اين فصل سعي خواهد شد كه مفاهيم اين تيپ از اسكان و حدود و ثغور مفهومي و لغوي اصطلاحات مورد بحث در كل كتاب روشن گردد.

 فهرست مطالب                صفحه

فصل اول: تعاريف و مباني نظري اسكان غيررسمي.. أ‌

مقدمه. 2

حاشيه‌نشيني.. 3

نقد مفهوم حاشيه‌نشيني.. 5

اسكان غيررسمي.. 7

مفهوم مسكن مناسب.. 9

تيپ‌شناسي سكونتگاه‌هاي غيررسمي.. 9

انواع سكونتگاه‌هاي غيررسمي بر اساس نوع مسكن.. 9

چگونگی مکان‌گزینی مساکن غیررسمی.. 11

اشكال تصرف، مالكيت زمين و روند شكل‌گيري سكونتگاه‌هاي غیررسمی.. 11

الگوهاي معماري و مسكن غيررسمي.. 15

ویژگی‌های فيزيكي- عمومي و فرهنگي- اجتماعي سكونتگاه‌هاي غيررسمي.. 16

رويكردهاي مرتبط با ساماندهي اسكان غيررسمي.. 18

رويكرد منفعل. 18

رويكرد برخوردِ قهرآميز. 19

رويكرد بنيان‌ستيز. 20

رويكرد اصلاح‌طلب.. 20

سياست بهسازي و ساماندهي.. 21

سياست توانمند‌سازي.. 21

نظريات شكل‌گيري اسكان غيررسمي در جهان. 23

ديدگاه بوم‌شناسي(اكولوژيك) 23

نقد ديدگاه بوم‌شناختي.. 28

ديدگاه ليبرال. 28

نقد ديدگاه ليبرال. 31

ديدگاه راديكال. 32

ديدگاه مار كسيستي.. 35

ديدگاه نئوماركسيستي.. 36

نقد ديدگاه‌هاي انتقادي.. 36

ديدگاه اقتصاد سياسي فضا 38

ديدگاه نابرابري.. 39

ديدگاه سطوح تحليل در مطالعات سكونتگاه‌هاي غيررسمي.. 41

رويكردهاي تبييني اسكان غيررسمي منطبق با ديدگاه‌هاي اصلي شكل‌گيري.. 45

رويكرد مسئله‌گرا 45

رويكرد بنيادگرا 45

رويكرد هدف‌گرا 46

ديدگاه‌هاي اقتصادي و اسكان غيررسمي.. 47

مكتب كلاسيك... 47

مكتب نئوكلاسيك... 48

مكتب كينزي.. 49

مكتب رشد. 49

جمعبندي فصل. 50

فصل دوم: رويكردهاي مديريت شهري در ساماندهي اسكان غيررسمي.. 52

مقدمه. 53

رويكردهاي مديريّت شهري در مواجهه با مسائل شهري.. 54

رويكرد ساختاري.. 54

رويكرد كاركردي.. 56

رويكرد رفتاري.. 58

رويكرد مشاركتي.. 60

رويكرد حكمروايي شهري.. 63

آسيب‌ها و گونه‌شناسي مديريّت سكونتگاه‌هاي غيررسمي با تاكيد بر مديريّت شهري.. 66

عارضه‌هاي فقدان كل‌نگري و هماهنگي در مديريّت شهري.. 66

گونه‌شناسي شيوه‌هاي مديريّت مناطق حاشيه‌ي شهرهاي بزرگ در جهان. 69

جمعبندي فصل. 70

فصل سوم: تجارب جهاني ساماندهي اسكان غيررسمي.. 71

مقدمه. 72

برنامه خانه‌سازي اجتماعي(دهه 1960) 72

حمايت از ساخت مسكن ارزان‌قيمت.. 74

برنامه نوسازي (دهه 1970) 78

توانمندسازي اجتماعي (دهه 1980) 80

اقدامات هابيتات (روند كنوني) 84

فصل چهارم: ويژگي‌هاي فضايي نظام شهري ايران، اسكان غيررسمي و سياست‌هاي ساماندهي دولت.. 86

مروري بر ويژگي‌هاي فضايي نظام شهري ايران. 87

نقش دولت در تمركز شهرنشيني در ايران و شكل‌گيري سكونتگاه‌هاي غيررسمي.. 89

تاثيرات دولت در تمركز اقتصادي و پيدايش سكونتگاه‌هاي غيررسمي.. 90

دولت، توسعه صنعتي-خدماتي و نقش آن در ايجاد تمركز و شكل‌گيري سكونتگاه‌هاي غيررسمي.. 93

سياست‌هاي دولت در ايران به منظور ساماندهي اسكان غيررسمي.. 95

سياست‌هاي كالبدي در ساماندهي اسكان غيررسمي (در دوره‌ي پهلوي، از سال 1347 به بعد) 95

سياست‌ حمايتي در قالب تعاوني‌هاي مسكن (اوايل پيروزي انقلاب اسلامي) 96

سياست زمين شهري.. 96

سياست‌هاي نظارتي به منظور ساماندهي اسكان غيررسمي (پس از جنگ تحميلي) 97

سياست ايجاد شهرهاي جديد. 98

سياست‌ بهسازي سكونتگاه‌هاي غيررسمي (مقارن با تاسيس سازمان عمران و بهسازي شهري) 99

سياست توانمند‌سازي.. 99

جمعبندي فصل. 101

فصل پنجم: ويژگي‌هاي مداخله در ساماندهي اسكان غيررسمي در ايران. 103

انواع نظام برنامه‌ريزي و قابليت آن در ساماندهي اسكان غيررسمي.. 104

تحليل جايگاه مديريّت شهري در ساماندهي اسكان غيررسمي.. 107

شناسايي ويژگي‌هاي الگويي براي مديريّت اسكان غيررسمي توسط مديريّت شهري.. 111

جمعبندي فصل. 118

منابع. 121

 

 

دسته بندی موضوعی موضوع فرعی
كشاورزي و منابع طبیعی منابع طبیعی

تمامی حقوق این سایت برای سازمان انتشارات جهاددانشگاهی محفوظ است. نقل مطالب با ذکر منبع بلامانع است.
Copyright ©2023 Iranian Students Booking Agency. All rights reserved